Osteoporose betekent letterlijk ‘poreuze’ botten. Deze aandoening wordt ook wel botontkalking genoemd. Er is dan sprake van te weinig botvorming, of overmatig botverlies. Gevolg hiervan is dat broze of dunne botten sneller kunnen breken. Deze aandoening komt veel voor bij vrouwen na de menopauze. Ook oudere mannen kunnen osteoporose krijgen. De meest voorkomende breuken zijn die van de pols, heup en de wervels. Naar schatting hebben 800.000 mensen in Nederland osteoporose.
Oorzaak.
Bot is levend weefsel. Er wordt nieuw bot aangemaakt door de botaanmaakcellen en er wordt bot afgebroken door de botafbraakcellen. Voor de leeftijd van 30 jaar is de opbouw groter dan de afbraak, waardoor het bot steviger wordt en groeit. Gevarieerde – calciumrijke – voeding en lichaamsbeweging zorgen voor gezonde en stevige botten. Dit geldt zowel vóór de leeftijd van 30 jaar, als erna. Dan bereiken we de piekbotmassa. Na de leeftijd van 35 jaar wordt de afbraak geleidelijk groter dan de opbouw en daardoor worden de botten minder stevig.
Diagnose.
Als er risicofactoren bij iemand aanwezig zijn kan de huisarts besluiten of er een onderzoek nodig is. Dit kan bijvoorbeeld in de vorm van röntgenfoto’s; dan kunnen botbreuken en ernstig botverlies worden geconstateerd. Met nieuwere methoden, zoals DEXA of DXA en botsonometrie kan de dichtheid van het bot gemeten worden.
Risicofactoren.
Osteoporose ontstaat als de afbraak te snel gaat of als de vorming van vervangend bot achterblijft. Een reden hiervoor kan zijn dat vóór het 35ste jaar de optimale botmassa niet bereikt is. Ook een gebrek aan oestrogeen (hormoon) na de menopauze bij vrouwen is een oorzaak. Verder hormonale stoornissen, zoals schildklier- of nierafwijkingen of overmatig gebruik van geneesmiddelen zoals corticosteroïden. Vrouwen hebben meer kans op osteoporose dan mannen. Hun botmassa is minder en ze verliezen sneller bot door hormonale veranderingen in de menopauze. Bij het ouder worden neemt de botmassa af, de botten worden zwakker, minder dicht en breekbaar. Door het ontkalken van de wervels kunnen mensen kleiner worden.
Wat te doen?
Verandering van levensstijl. Inactiviteit zonder voldoende lichaamsbeweging verhoogt het risico, evenals te weinig calcium en vitamine D in de voeding. Medicijngebruik, langdurig corticosteroïden, schildklierhormonen of bepaalde soorten plastabletten verhogen het risico. Overmatig alcoholgebruik remt de vorming van nieuw bot en verstoort het opnemen van calcium door het lichaam.
Zelfzorg blijkt het meest belangrijk; door het beïnvloeden van bovengenoemde factoren kan men een poging doen verdere botafbraak te voorkomen. Daarbij is voorkomen van letsel en valpartijen natuurlijk belangrijk. Als aangetoond is dat er sprake is van osteoporose, kan een arts medicijnen voorschrijven die het botverlies moeten stoppen of vertragen, de botdichtheid vergroten, en het risico op botbreuken beperken.
Bij vrouwen na de menopauze en patiënten na een gynaecologische operatie is hormoontherapie een mogelijkheid van behandeling. Als fysiotherapeut moet ik nogmaals benadrukken dat lichaamsbeweging erg belangrijk is immers ‘de functie vormt het orgaan’ en is op elke leeftijd goed voor de botten. Jong beginnen en dit een leven lang volhouden geeft het meeste effect. Het gaat om beweging waarbij de botten het gewicht van het lichaam moeten dragen: wandelen, traplopen, dansen, joggen, tennissen. Bij zwemmen en fietsen worden de botten minder belast, maar het is wel goed voor de spieren.
W.J.M. Slot
